१. हा प्रकार नेमका कसा घडला? (घटनाक्रम)

• जुना कौठा येथील रहिवासी मोहन लक्ष्मण घईनवाड यांना १७ जुलै रोजी एका अज्ञात व्हॉट्सॲप क्रमांकावरून व्हिडिओ कॉल आला.
• समोरील भामट्यांनी स्वतःची ओळख मुंबईच्या डेटा प्रोटेक्शन विभागाचे अधिकारी—कार्तिक यादव, आर. के. चौधरी, प्रदीप जयस्वाल, विश्वास नांगरे पाटील आणि सुजय रॉय अशी सांगितली.
• ठगांनी घईनवाड यांच्यावर गंभीर आरोप केला की, त्यांच्या बँक खात्यावरून मनी लाँड्रिंग आणि थेट 'टेरर फंडिंग' (दहशतवादी कारवायांसाठी निधी पुरवणे) सारखे गंभीर गुन्हे झाले आहेत.
• तपास यंत्रणांचे हुबेहूब बनावट कार्यालय व्हिडिओ कॉलवर दाखवून त्यांना 'डिजिटल अरेस्ट' करण्यात आल्याची भीती घातली.
• प्रकरण मिटवण्यासाठी आणि अटकेची कारवाई टाळण्याच्या नावाखाली भामट्यांनी घईनवाड यांच्याकडे सतत पैशांची मागणी केली.
• भीतीपोटी आणि दबावाखाली येऊन घईनवाड यांनी १७ ते २४ जुलै दरम्यान टप्प्याटप्प्याने एकूण ५१ लाख ३४ हजार रुपये भामट्यांच्या ऑनलाइन खात्यांवर पाठवले.
• जेव्हा पैशांची मागणी वाढू लागली, तेव्हा आपली फसवणूक झाल्याचे लक्षात आल्यानंतर त्यांनी सायबर सेलशी संपर्क साधला. या प्रकरणी नांदेड सायबर पोलीस ठाण्यात गुन्हा दाखल करण्यात आला असून पोलीस निरीक्षक वसंत सप्पे यांच्या मार्गदर्शनाखाली पोलीस या हायटेक भामट्यांचा शोध घेत आहेत.

२. या प्रकरणातील मुख्य प्रश्न: यात जास्त करून कोण फसतं?

सायबर गुन्हेगार अत्यंत नियोजनबद्ध पद्धतीने मनोवैज्ञानिक दबाव निर्माण करतात. यामध्ये प्रामुख्याने खालील घटक लक्ष्य होतात:

• वृद्ध आणि ज्येष्ठ नागरिक: तंत्रज्ञानाची व कायद्याची पुरेशी माहिती नसलेले ज्येष्ठ नागरिक भामट्यांच्या खोट्या वचक आणि अधिकृत भाषेला लवकर घाबरतात.
• सुशिक्षित आणि उच्च मध्यमवर्गीय वर्ग: नोकरी, प्रतिष्ठा किंवा सामाजिक प्रतिमेला धक्का पोहोचण्याच्या भीतीने हे वर्ग गुन्हेगारांच्या दबावाखाली येऊन गुप्तपणे पैसे ट्रान्सफर करतात.
• एकटे राहणारे किंवा कुटुंबियांपासून दूर असणारे व्यक्ती: घाईगडबडीत सल्ला घेण्यासाठी कोणी उपलब्ध नसताना ते एकटेपणाचा फायदा घेत फसवणुकीचे शिकार होतात.

३. सायबर फ्रॉड कसा ओळखायचा? (ओळखण्याचे निकष)

• व्हॉट्सॲपवर व्हिडिओ कॉल: सरकारी अधिकारी कधीही सोशल मीडिया ॲप्सवरून (व्हॉट्सॲप, सिग्नल इ.) समन्स किंवा कायदेशीर कारवाईची धमकी देत नाहीत.
• अटक किंवा कारवाईची तात्काळ भीती: "तुम्ही तातडीने पैसे पाठवा, अन्यथा तुरुंगवास होईल" अशी टोकाची आणि घाईघाईची भाषा वापरली जाते.
• गुप्तता पाळण्याचे बंधन: "कोणालाही सांगू नका, हा अत्यंत गोपनीय तपास आहे" असे सांगून कुटूंबापासून किंवा मित्रांपासून तोडण्याचा प्रयत्न केला जातो.
• खाजगी खात्यांवर पैशांची मागणी: सरकारी दंड कधीही वैयक्तिक यूपीआय (UPI) आयडी किंवा खाजगी बँक खात्यांवर भरण्यास सांगितला जात नाही.

७. इतर प्रमुख सायबर फ्रॉड (अजून कोणते फ्रॉड आहेत?)

• पार्ट टाईम जॉब फ्रॉड (Task Fraud): यूट्यूब व्हिडिओ लाईक किंवा रेटिंग टास्क देऊन सुरुवातीला परतावा देणे आणि नंतर गुंतवणुकीच्या नावाखाली लुटणे.
• शेअर मार्केट / ट्रेडिंग स्कॅम: व्हॉट्सॲप/टेलिग्राम ग्रुप्सवर बनावट ट्रेडिंग ॲप्सद्वारे भरघोस नफ्याचे आमिष दाखवून लूट करणे.
• लोन ॲप्सचा त्रास (Loan App Harassment): झटपट कर्जाच्या नावाखाली कॉन्टॅक्ट्स व फोटो हॅक करून ब्लॅकमेल करणे.
• पॉवर बँक / इन्वेस्टमेंट ॲप्स: अल्पावधीत पैसे दुप्पट करण्याचे आमिष दाखवून फसवणूक करणे.

८. वाचकवर्गाला सविस्तर आवाहन (nandeddarpan.in चे अपील):
"नांदेड दर्पनच्या सर्व वाचकांना व नागरिकांना नम्र आवाहन आहे की, सायबर भामटे आता अत्यंत हायटेक आणि मानसोपचार तंत्राचा वापर करून लोकांना लुटत आहेत. कोणत्याही खोट्या धमक्यांना किंवा आमिषांना बळी पडू नका. सतर्क राहा, सुरक्षित राहा आणि आपल्या शेजाऱ्यांना, मित्रांना व नातेवाईकांना या नवीन सायबर धोक्याबद्दल आवर्जून माहिती द्या. तुमची एक सतर्कता कोणाचे तरी लाखो रुपये आणि मानसिक आरोग्य वाचवू शकते."