नांदेड दर्पण स्पेशल रिपोर्ट: शेतकर्‍यांना युरिया मिळेना, मग कागदोपत्री असणारा साठा गेला तरी कुठे?

नांदेड: गेल्या आठवड्याभरापासून दडी मारलेल्या पावसाने नांदेड जिल्ह्यात जोरदार पुनरागमन केले आहे. या पावसामुळे दुबार पेरणीचे संकट टळले असून माना टाकणारी कोवळी पिके पुन्हा जोमाने डोलू लागली आहेत. जिल्ह्यातील सुमारे ७ लाख १९ हजार ३६७ हेक्टर क्षेत्रावर खरीप हंगामाची पेरणी पूर्ण झाली असून, यात सर्वाधिक ४ लाख ५५ हजार ८५७ हेक्टरवर सोयाबीनचा पेरा आहे. पावसाच्या आगमनानंतर सध्या कोळपणी, खुरपणी आणि खत टाकण्याच्या कामांना मोठी गती आली आहे. मात्र, ऐन गर्जेच्या वेळी पिकांच्या वाढीसाठी अत्यंत आवश्यक असलेला युरिया खत बाजारात मिळेनासा झाला असून, जिल्ह्यातील बळीराजा पुन्हा एकदा मोठ्या संकटात सापडला आहे.

१. शेतकर्‍यांचे होणारे नुकसान:

पावसाने ओढ दिल्याने पिकांची वाढ खुंटली होती. आता पाऊस आल्यामुळे पिकांना तात्काळ युरिया खताचा डोस देणे अत्यंत गरजेचे आहे. मात्र, कृषी सेवा केंद्रांवर चक्कर मारूनही युरिया उपलब्ध होत नसल्याने:

• पिकांच्या वाढीवर परिणाम: वेळेवर खत न मिळाल्यास सोयाबीन व इतर पिकांची वाढ खुंटून उत्पादनात मोठी घट येण्याची भीती निर्माण झाली आहे.
• आर्थिक भुर्दंड व मानसिक त्रास: शेतकरी कामाचे दिवस मोडून १० ते १२ दुकानांचे उंबरे झिजवत आहेत. तरीही रिकाम्या हाताने परतावे लागत असल्याने त्यांचा वेळ आणि पैसा दोन्ही वाया जात आहे.

२. कुणाचा फायदा? (कृत्रिम टंचाई आणि नफेखोरी):

कृषी विभागाच्या अधिकृत आकडेवारीनुसार जिल्ह्यात १४,९६४.१७६ मेट्रिक टन युरियाचा मुबलक साठा उपलब्ध दाखवला जात आहे. कागदावर साठा असताना बाजारात मात्र खताचा खडखडाट आहे.

• लिंकिंग आणि महागड्या खतांची विक्री: युरिया मागण्यासाठी येणाऱ्या शेतकर्‍यांना "साठा संपला आहे" असे सांगून कृषी केंद्रचालक त्यांना महागड्या पर्याय किंवा ज्या खतांमध्ये विक्रेत्यांना जास्त नफा मिळतो, ती खते खरेदी करण्याचा आग्रह धरत आहेत.
• साठेबाजी: जादा दराने विक्री करण्यासाठी किंवा कृत्रिम टंचाई निर्माण करून नफेखोरी करण्यासाठी साठेबाजी केली जात असल्याचा गंभीर संशय व्यक्त होत आहे. यात केवळ नफेखोर विक्रेत्यांचाच फायदा होत असून बळीराजा भरडला जात आहे.

३. शेतकर्‍यांची तक्रार आणि संताप:

नांदेड जिल्ह्यातील शेतकर्‍यांनी या गोंधळाबाबत तीव्र संताप व्यक्त केला आहे. शेतकरी कुलदीप फुलवळे यांच्या सांगण्यानुसार, "सोयाबीन पिकासाठी युरियाची नितांत गरज असताना १०-१२ दुकानांत फिरूनही खत मिळत नाही. कृषी केंद्रांवर युरियाचा ठणठणाट आहे." कृषी विभागाचे दावे आणि बाजारातील वास्तव यातील विसंगतीमुळे शेतकरी हवालदिल झाले असून "कागदोपत्री असलेला युरिया गेला तरी कुठे?" असा सवाल विचारत आहेत.

४. प्रशासनाची भूमिका आणि दावा:

या संपूर्ण प्रकारावर जिल्हा परिषद नांदेडचे कृषी विकास अधिकारी नीलकुमार ऐतवाडे यांनी स्पष्टीकरण दिले आहे की, "जिल्ह्यात सध्या युरियाचा मुबलक प्रमाणात साठा उपलब्ध आहे. त्यामुळे युरिया खताचा तुटवडा भासणार नाही."

परंतु, जर प्रशासनाकडे मुबलक साठा आहे, तर मग प्रत्यक्ष दुकानांमध्ये शेतकर्‍यांना युरिया का दिला जात नाही? असा सवाल उपस्थित होत आहे. प्रशासनाने केवळ कागदी आकडेवारी न दाखवता प्रत्यक्ष दुकानांची तपासणी करण्याची गरज आहे.

५. 'नांदेड दर्पण'चे आवाहन आणि मागणी:

• कडक कारवाईची मागणी: कृषी विभागाने तात्काळ भरारी पथके स्थापन करून कृषी सेवा केंद्रांची झाडाझडती घ्यावी. जे विक्रेते युरियाची साठेबाजी करत असतील, कृत्रिम टंचाई निर्माण करत असतील किंवा लिंकिंग करून इतर खते सक्तीने विकत असतील, त्यांच्यावर कठोर कारवाई करून परवाने रद्द करावेत.
• शेतकर्‍यांना आवाहन: शेतकरी बांधवांनी घाबरून जाऊन महागडी किंवा अनावश्यक खते खरेदी करू नयेत. तसेच, कोणताही दुकानदार युरिया देण्यास नकार देत असेल किंवा जास्त दराने विक्री करत असेल, तर त्याची तक्रार तात्काळ तालुका किंवा जिल्हा कृषी अधिकाऱ्यांकडे नोंदवावी.

युरिया खताबाबत अधिक माहितीसाठी हे आर्टिकल वाचा: युरिया खताचे महत्व, फायदे आणि काळाबाजार माहिती