'पोषण आहार' होणार चवदार अन् दर्जेदार; अंगणवाडीतून मिळणार 'व्हेज पुलाव' व 'बहुधान्य पौष्टिक पफ'!

📌 थोडक्यात वृत्त:

नांदेडसह राज्यातील अंगणवाड्यांमधील बालके, गर्भवती महिला आणि स्तनदा मातांना मिळणारा पोषण आहार आता अधिक रुचकर, पौष्टिक आणि दर्जेदार होणार आहे. महिला व बालविकास विभागाने 'घरपोच पोषण आहार' (टीएचआर) योजनेत महत्त्वपूर्ण बदल केले असून नोव्हेंबर व डिसेंबर २०२६ पासून नवीन सुधारित मेनू व पाककृती प्रत्यक्षात लागू केली जाणार आहे.

१. विद्यार्थ्यांना व लाभार्थ्यांना पूर्वी कोणत्या सुविधा मिळत होत्या?

महिला व बालविकास विभागामार्फत अंगणवाडीतील ६ महिने ते ३ वर्षे वयोगटातील लहान बालके, गर्भवती महिला आणि स्तनदा मातांसाठी विविध योजना राबवल्या जातात:

• पारंपरिक पोषण आहार (THR): यात प्रामुख्याने गव्हाचे पीठ, हरभरा, मूग डाळ, मसूर डाळ आणि सोयाबीन तेल यांसारख्या मूलभूत अन्नपदार्थांचा नियमित पुरवठा केला जात असे.
• कोरडा शिधा व किट: बालकांच्या आणि मातांच्या आहाराची गरज भागवण्यासाठी धान्याचे पॅकेट्स घरपोच दिले जात होते.

२. आता नवीन बदल काय झाले आहेत? (सुधारित मेनू)

लहान मुलांमध्ये कुपोषणाचे प्रमाण कमी व्हावे आणि आहाराची गुणवत्ता वाढावी यासाठी शासनाने मेनूमध्ये खालील क्रांतिकारी बदल केले आहेत:

• 'व्हेज पुलाव'चा समावेश: लहान मुलांच्या आवडीचा आणि आरोग्यासाठी अत्यंत फायदेशीर असा चवदार 'व्हेज पुलाव' आता मेनूमध्ये समाविष्ट करण्यात आला आहे.
• 'बहुधान्य पौष्टिक पफ': मुलांच्या पोषणासाठी आवश्यक जीवनसत्त्वे व खनिजांनी समृद्ध असलेला 'बहुधान्य पौष्टिक पफ' दिला जाणार आहे.
• खिचडीसोबत मसाल्यांचे स्वतंत्र पाकीट: यापूर्वी खिचडीमधील मसाल्यांचे प्रमाण कमी-जास्त झाल्यामुळे मुले आवडीने खिचडी खात नसत, ही अडचण दूर करण्यासाठी आता खिचडीच्या पॅकसोबत मसाल्याचे स्वतंत्र पाकीट दिले जाईल, जेणेकरून पालक मुलांच्या आवडीनुसार चव बनवू शकतील.
• मूलभूत पौष्टिक पदार्थ कायम: नवीन बदल केले असले तरी गव्हाचे पीठ, हरभरा, मूग डाळ, मसूर डाळ आणि सोयाबीन तेल हे पारंपरिक पौष्टिक घटक पूर्वीप्रमाणेच नियमित सुरू राहणार आहेत.

३. आहाराचा दर्जा (Quality) का वाढवला गेला?

पोषण आहाराच्या दर्जावाढीमागे शासनाचे व तज्ज्ञांचे खालील महत्त्वाचे उद्देश आहेत:

• आहारटाळणी रोखणे: आधीच्या साध्या अन्नामुळे मुले किंवा माता बऱ्याचदा आहार खाण्यास टाळाटाळ करत असत, चव वाढल्यास आहाराचा पूर्ण वापर होईल.
• कुपोषणमुक्तीचे लक्ष्य: नांदेडसह राज्यभरातून कुपोषणाचा बिमोड करण्यासाठी आहारातील जीवनसत्त्वे, प्रथिने (Proteins) आणि खनिजांचे प्रमाण अधिक समृद्ध करणे आवश्यक होते.
• मेनूची गुणवत्ता व विविधता: एकाच प्रकारच्या अन्नाचा कंटाळा येऊ नये म्हणून आहारात नाविन्य आणून त्याची गुणवत्ता सुधारण्यात आली आहे.

४. जर असा पौष्टिक आहार मिळत नसेल, तर काय करावे?

५. तक्रार कुठे आणि कशी करावी? (तक्रार निवारण यंत्रणा)

शासकीय योजनांचा लाभ मिळवण्यासाठी आणि गैरव्यवहाराविरुद्ध आवाज उठवण्यासाठी खालीलप्रमाणे तक्रार नोंदवता येईल:

• स्थानिक बाल विकास प्रकल्प अधिकारी (CDPO): आपल्या तालुक्यातील किंवा क्षेत्रातील एकात्मिक बाल विकास सेवा योजना (ICDS) प्रकल्पाच्या कार्यालयात किंवा बाल विकास प्रकल्प अधिकाऱ्यांकडे लेखी तक्रार दाखल करा.
• जिल्हा महिला व बालविकास अधिकारी कार्यालय: नांदेड जिल्हा मुख्यालय येथील जिल्हा महिला व बालविकास अधिकारी कार्यालयात थेट अर्ज किंवा निवेदन देऊ शकता.
• जिल्हाधिकारी कार्यालय / मुख्य कार्यकारी अधिकारी (ZP): जिल्हा परिषदेच्या महिला व बालकल्याण विभागाकडे किंवा जिल्हाधिकारी यांच्या लोकशाही दिनात तक्रार नोंदवावी.
• शासकीय हेल्पलाईन / पोर्टल: महाराष्ट्र शासनाच्या आपलं सरकार (Aaple Sarkar) पोर्टलवर किंवा महिला व बालविकास विभागाच्या अधिकृत पोर्टलवर ऑनलाइन तक्रार दाखल करता येते.

६. इतर काही महत्त्वाचे मुद्दे व नागरिकांचे कर्तव्य

• पारदर्शकता राखणे: अंगणवाडीत येणाऱ्या अन्नधान्याची गुणवत्ता, वजन आणि वितरणावर ग्रामस्थ व पालकांनी स्वतः लक्ष ठेवणे गरजेचे आहे.
• भ्रष्टाचाराला आळा: पोषण आहाराच्या तुटवड्याबाबत किंवा काळाबाजार होत असल्यास पुराव्यासह आवाज उठवावा.

७. वाचकवर्गाला सविस्तर आवाहन (nandeddarpan.in चे अपील)

नांदेड दर्पनच्या सर्व वाचकांना, पालकांना आणि नागरिकांना नम्र आवाहन आहे की, आपल्या बालकांच्या आरोग्याशी आणि भविष्याशी खेळणाऱ्या कोणत्याही त्रुटी खपवून घेऊ नका. शासनाच्या या नवीन निर्णयामुळे आपल्या लेकरांना उत्तम पोषण मिळण्याचा मार्ग सुकर झाला आहे. आपल्या परिसरातील अंगणवाड्यांमध्ये या सुधारित योजनेची योग्य अंमलबजावणी होत आहे की नाही, यावर लक्ष ठेवा आणि कुपोषणमुक्त नांदेड घडवण्यासाठी प्रशासनाला सहकार्य करा.