नांदेड दर्पण (NandedDarpan News) | विशेष वृत्तलेख | दिनांक: १३ जुलै २०२६ | विशेष प्रतिनिधी, नांदेड

बेंगळुरूमध्ये कर्नाटकचे परिवहन मंत्री बी. सुरेश यांनी सामान्य प्रवासी म्हणून वेशांतर करून शासकीय बसने (BMTC) प्रवास केला असता, एका कंडक्टरने सुट्या पैशांच्या कारणावरून त्यांना थेट बसमधून खाली उतरण्यास सांगितले. या घटनेचा व्हिडिओ सोशल मीडियावर प्रचंड व्हायरल झाला असून, या निमित्ताने नांदेडसह संपूर्ण महाराष्ट्रातील सामान्य प्रवाशांना रोज सहन कराव्या लागणाऱ्या त्रासाचा आणि उद्धट वागणुकीचा प्रश्न ऐरणीवर आला आहे.

🚨 सामान्य नागरिकांचे रोजचे मरण आणि प्रश्न

सार्वजनिक वाहतूक व्यवस्थेने प्रवास करताना सामान्य नागरिकांना सुट्या पैशांवरून अपमानित करणे, बसमधून उतरवून देणे किंवा त्यांच्याशी हुज्जत घालणे हे रोजचेच झाले आहे.

  • अपमानस्पद वागणूक: सामान्य प्रवाशाकडे जर नेमके सुट्टे पैसे नसतील, तर त्याला गुन्हेगारासारखी वाघनूक दिली जाते.
  • वेळेचा आणि पैशांचा अपव्यय: अनेकदा कामावर जाण्याची घाई असलेले किंवा वाद टाळू इच्छिणारे नागरिक आपले उर्वरित पैसे न घेताच उतरून जातात, ज्यामुळे त्यांची थेट आर्थिक फसवणूक होते.
  • वरिष्ठांसमोर वास्तव उघड: थेट मंत्र्यांनाच हा अनुभव आल्यामुळे आता प्रशासकीय प्रमुखांना या वास्तवाकडे डोळेझाक करता येणार नाही.

⚖️ महाराष्ट्र राज्य परिवहन (MSRTC) आणि वाहकांसाठीचे नियम

नांदेड आणि महाराष्ट्रातील इतर सर्व शासकीय बस प्रवासात कंडक्टरने खालील नियमांचे पालन करणे कायदेशीररित्या बंधनकारक आहे:

१. कायदेशीर चलनाचा स्वीकार:

वाहका (कंडक्टर) भारतीय रिझर्व्ह बँकेने जारी केलेले कोणतेही वैध चलन (उदा. १०, २०, ५०, १००, २०० किंवा ५०० रुपयांची नोट) नाकारू शकत नाही.

२. प्रवाशाला जबरदस्ती उतरवण्यास बंदी:

केवळ सुट्या पैशांचे कारण देऊन कोणत्याही प्रवाशाला प्रवासाच्या मध्यात बसमधून खाली उतरवण्याचा अधिकार वाहकाला नाही.

३. तिकिटाच्या पाठीमागे बाकी लिहिणे:

जर कंडक्टरकडे सुट्टे पैसे तात्काळ नसतील, तर त्याने तिकिटाच्या पाठीमागे स्वतःची स्वाक्षरी (Signature), कर्मचारी क्रमांक आणि बाकी असलेली रक्कम लिहून देणे बंधनकारक आहे. प्रवासी ती रक्कम आगारात किंवा प्रवासाच्या शेवटी मिळवू शकतो.

४. सौजन्याची वागणूक:

प्रवाशांशी अत्यंत सौजन्याने, आदराने आणि संयमाने वागणे हे वाहकाचे आद्य कर्तव्य आहे.

👤 महाराष्ट्रातील जनतेचे/प्रवाशांचे हक्क

  • सेवेतील त्रुटी (Deficiency in Service): ग्राहक संरक्षण कायद्यानुसार, प्रवाशाने वैध नोट दिली असताना त्याला तिकीट न देणे किंवा बसमधून उतरवणे हा 'सेवेतील त्रुटी' आणि 'अन्यायी व्यापारी प्रथा' या अंतर्गत गुन्हा ठरतो.
  • डिजिटल पेमेंटची मागणी: डिजिटल इंडियाच्या युगात प्रवाशांना युपीआय (UPI) किंवा कार्डद्वारे पेमेंट करण्याची सुविधा पुरवणे हा प्रवाशांचा हक्क आहे, ज्याकडे प्रशासनाने गांभीर्याने लक्ष देणे गरजेचे आहे.

📢 असा व्यवहार किंवा गैरवर्तन होत असल्यास प्रवाशांनी कुठे तक्रार करावी?

नांदेडकरांनो आणि राज्यातील सर्व प्रवाशांनो, जर तुमच्यासोबत कोणत्याही बसमध्ये असा अन्याय किंवा उद्धट व्यवहार झाला, तर वाद न घालता खालील अधिकृत माध्यमांचा वापर करून तक्रार नोंदवा:

१. बस आगार प्रमुख (Depot Manager)

प्रवास संपल्यानंतर संबंधित एसटी आगारात (उदा. नांदेड डेपो) जाऊन आगार प्रमुखांकडे वाहकाविरुद्ध लेखी तक्रार नोंदवा. तक्रार करताना वाहकाचा बिल्ला क्रमांक (Badge Number) किंवा बसचा क्रमांक आणि वेळ नक्की नमूद करा.

२. एसटी महामंडळ टोल-फ्री हेल्पलाईन

महामंडळाच्या अधिकृत केंद्रीय तक्रार निवारण क्रमांकावर 1800 22 1250 कॉल करून आपली तक्रार नोंदवा.

३. राष्ट्रीय ग्राहक हेल्पलाईन

हा प्रवाशांचा कायदेशीर हक्क असल्याने, ग्राहक मंत्रालयाच्या 1915 या टोल-फ्री क्रमांकावर कॉल करून किंवा त्यांच्या ऑनलाईन पोर्टलवर 'सेवेतील त्रुटी' म्हणून तक्रार नोंदवता येते.

४. सोशल मीडियाचा प्रभावी वापर

घटनेचा संक्षिप्त व्हिडिओ किंवा तिकिटाचा फोटो काढून एसटी महामंडळाच्या अधिकृत एक्स (ट्विटर) हँडल @MSRTC_HQ ला टॅग करून तक्रार केल्यास वरिष्ठ पातळीवरून जलद कारवाई केली जाते.

- प्रवाशांचा सजगपणाच यंत्रणेला सुधारेल! -