लोकशाहीर अण्णा भाऊ साठे: उपेक्षित, कष्टकऱ्यांचे बुलंद आवाज अन् नांदेडमधील जल्लोष

लोकशाहीर अण्णा भाऊ साठे: उपेक्षित, कष्टकऱ्यांचे बुलंद आवाज अन् नांदेडमधील जल्लोष

नांदेड: आज १ ऑगस्ट — भारतरत्न डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांच्या विचारांनी प्रेरित होऊन आपल्या शाहिरीने, साहित्याने आणि चळवळीने संपूर्ण महाराष्ट्राला जागवणारे क्रांतीसूर्य, लोकशाहीर अण्णा भाऊ साठे यांची जयंती! "माझी मैना गावाकडं राहिली, माझ्या जीवाची होतीया काहिली..." या छक्कडपासून ते "फकिरा" सारख्या जगप्रसिद्ध कादंबरीपर्यंत अण्णा भाऊंनी मराठी साहित्याला आणि लोककलेला एका नव्या शिखरावर नेऊन ठेवले. आज १ ऑगस्ट रोजी नांदेड शहरासह संपूर्ण जिल्ह्यात अण्णा भाऊ साठे यांची जयंती अत्यंत उत्साह, अभिमान आणि जल्लोषात साजरी केली जात आहे.

१. सुरुवातीचा संघर्ष अन् सामाजिक क्रांतीचा पाया

अण्णा भाऊ साठे (तुकाराम भाऊराव साठे) यांचा जन्म १ ऑगस्ट १९२० रोजी सांगली जिल्ह्यातील वाटेगाव येथे एका अत्यंत गरीब कुटुंबात झाला. दारिद्र्य आणि अस्पृश्यतेचे चटके सोसत वाढलेल्या अण्णा भाऊंना शालेय शिक्षण केवळ दीड दिवसाचेच लाभले. परंतु, अनुभवाच्या आणि संघर्षाच्या शाळेतून त्यांनी अथांग ज्ञानाचे भांडार प्राप्त केले. मुंबईच्या गिरणी कामगारांच्या संघर्षात उतरून त्यांनी कामगारांचे प्रश्न, शोषित-उपेक्षित लोकांचे दुःख अगदी जवळून पाहिले अन् त्यालाच आपल्या साहित्याचा मुख्य विषय बनवले.

२. समाज आणि साहित्यासाठी अद्भूत योगदान

अण्णा भाऊ साठे केवळ एक साहित्यिक नव्हते, तर ते क्रांतीचे विचारवंत होते. त्यांनी समाज परिवर्तनासाठी दिलेले योगदान खालीलप्रमाणे आहे:

• साहित्यातून कामगार आणि शोषितांचे चित्रण: अण्णा भाऊंनी ३५ हून अधिक कादंबऱ्या, अनेक लोकनाट्ये (तमाशाला आधुनिक रूप देणारे 'वग'), कथासंग्रह आणि पोवाडे लिहिले. त्यांची 'फकिरा' ही कादंबरी मराठी साहित्यातील मैलाचा दगड मानली जाते, ज्याला राज्य शासनाचा उत्कृष्ट साहित्याचा पुरस्कारही मिळाला.
• संयुक्त महाराष्ट्र चळवळीतील योगदान: "माझी मैना गावाकडं राहिली" या लोकगीताच्या माध्यमातून त्यांनी संयुक्त महाराष्ट्राच्या लढ्यात मुंबई महाराष्ट्राला मिळवून देण्यासाठी लोकमानसाला जागृत केले. त्यांच्या शाहिरीने क्रांतीची मशाल पेटवली.
• आंतरराष्ट्रीय ख्याती: अण्णा भाऊंच्या साहित्याचे रशियन, पोलिश, जर्मन, इंग्रजी अशा अनेक आंतरराष्ट्रीय भाषांमध्ये भाषांतर झाले. रशियामध्ये (तत्कालीन सोव्हिएत युनियन) प्रवास करून त्यांनी भारतीय लोककलेचा झेंडा सातासमुद्रापार फडकावला.

३. अण्णा भाऊ साठे जयंती का साजरी केली जाते?

अण्णा भाऊंची जयंती ही केवळ एक औपचारिक उत्सव नसून ती अन्यायाविरुद्ध लढण्याची, स्वाभिमानाची आणि परिवर्तनाची आठवण आहे.

• त्यांनी "जग बदल घालूनी घाव, सांगून गेले मला भिमराव!" हा संदेश देत शोषितांना स्वतःच्या हक्कासाठी लढण्याची प्रेरणा दिली.
• वंचित बहुजन समाजाला साहित्याच्या आणि कलेच्या माध्यमातून सन्मान मिळवून देणारे ते खऱ्या अर्थाने लोकशाहीर होते. त्यांच्या या अचाट कार्याची कृतज्ञता व्यक्त करण्यासाठी दरवर्षी १ ऑगस्ट रोजी त्यांची जयंती साजरी केली जाते.

४. नांदेड शहरात जयंतीचा अभूतपूर्व जल्लोष!

दरवर्षीप्रमाणे यंदाही नांदेड शहरात लोकशाहीर अण्णा भाऊ साठे यांची जयंती अत्यंत भक्तिभावाने आणि धुमधडाक्यात साजरी केली जात आहे.

• प्रभात फेऱ्या आणि पुतळा परिसर सुशोभित: शहराच्या प्रमुख भागांत सकाळीच ढोल-ताशांच्या गजरात आणि निळ्या-लाल पताकांच्या पार्श्वभूमीवर भव्य प्रभात फेऱ्या काढण्यात आल्या. अण्णा भाऊ साठे यांच्या पुतळा परिसराला आकर्षक रोषणाई आणि फुलांची सजावट करण्यात आली आहे.
• सांस्कृतिक आणि शाहिरी कार्यक्रम: नांदेडमधील विविध तरुण मंडळे, सामाजिक संघटना आणि कामगार युनियनतर्फे डफ आणि तुतारीच्या नादात शाहिरी पोवाडे, भीमगीते आणि प्रबोधनात्मक विचारगोष्टींचे आयोजन करण्यात आले आहे.
• सामाजिक उपक्रम: जयंतीच्या औचित्याने रक्तदान शिबिरे, गरजू विद्यार्थ्यांना शैक्षणिक साहित्याचे वाटप, अन्नदान आणि आरोग्य तपासणी शिबिरांचे आयोजन करून नांदेडकरांनी अण्णा भाऊंच्या सामाजिक विचारांना प्रत्यक्ष कृतीत उतरवले आहे.

— विशेष रिपोर्ट, nandeddarpan.in